Trainer, Facilitator, Speaker, Moderator: Τέσσερις ρόλοι, τέσσερις διαφορετικές σχέσεις με το κοινό

Υπάρχει μια ερώτηση που κάνω σχεδόν σε κάθε άνθρωπο που δουλεύει με ομάδες, και σχεδόν πάντα φέρνει την ίδια στιγμιαία σιωπή:

«Αυτή τη στιγμή, μπροστά σε αυτούς τους ανθρώπους, ποιος είσαι;»

Οι περισσότεροι απαντούν με το επάγγελμά τους. «Εκπαιδευτής.» «Ομιλητής.» Αλλά η ερώτηση δεν αφορά το επάγγελμα. Αφορά τον ρόλο και ο ρόλος, σε αντίθεση με το επάγγελμα, αλλάζει. Ή θα έπρεπε να αλλάζει.

Γιατί αυτά τα τέσσερα Trainer, Facilitator, Speaker, Moderator που στα ελληνικά συχνά τα μπερδεύουμε κάτω από τη γενική ομπρέλα του «εισηγητή», δεν είναι τέσσερις παραλλαγές του ίδιου πράγματος. Είναι τέσσερις θεμελιωδώς διαφορετικές σχέσεις με το κοινό. Διαφορετικό συμβόλαιο. Διαφορετική θέση της γνώσης. Διαφορετική ευθύνη. Και το πιο ακριβό λάθος του επαγγέλματός μας δεν είναι η κακή εκτέλεση ενός ρόλου είναι η άψογη εκτέλεση του λάθος ρόλου.

Oι τέσσερις σχέσεις

Ο Trainer έχει συμβόλαιο αλλαγής ικανότητας. Οι άνθρωποι απέναντί του πρέπει να φύγουν μπορώντας κάτι που δεν μπορούσαν όταν ήρθαν. Η γνώση βρίσκεται σε εκείνον, αλλά η δουλειά του δεν είναι να τη μεταδώσει είναι να τη μεταφυτεύσει: να σχεδιάσει τις εμπειρίες μέσα από τις οποίες η ικανότητα θα χτιστεί στα χέρια των άλλων. Ο Trainer μετριέται από αυτό που κάνουν οι συμμετέχοντες μετά, όχι από αυτό που είπε ο ίδιος.

Ο Facilitator έχει το πιο παρεξηγημένο συμβόλαιο από τα τέσσερα: η γνώση δεν βρίσκεται σε εκείνον βρίσκεται στην ομάδα. Η δουλειά του είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε αυτή η γνώση να αναδυθεί, να συγκρουστεί δημιουργικά, να συντεθεί. Ο καλός Facilitator ζει μια μόνιμη άσκηση ταπεινότητας: όσο πιο αόρατος γίνεται, τόσο καλύτερα δουλεύει. Αν στο τέλος της ημέρας η ομάδα πει «τα βρήκαμε μόνοι μας», πέτυχε.

Ο Speaker έχει συμβόλαιο άμεσης συναισθηματικής μετακίνησης. Δεν έχει τον χρόνο να χτίσει ικανότητα ούτε τη δομή να αναδείξει τη σοφία της ομάδας, έχει σαράντα λεπτά και ένα κοινό που θα ξεχάσει το 90% των λέξεών του μέχρι το βράδυ. Η δουλειά του δεν είναι να ενημερώσει. Είναι να μετακινήσει: να πάρει ένα κοινό από ένα σημείο μια πεποίθηση, μια αδιαφορία, μια βεβαιότητα και να το αφήσει κάπου αλλού. Ο Speaker μετριέται από το τι νιώθει και θέλει το κοινό φεύγοντας.

Ο Moderator έχει συμβόλαιο δικαιοσύνης και ροής. Στέκεται ανάμεσα σε φωνές πάνελ, αντιπαραθέσεις, συζητήσεις και η δουλειά του είναι να μη κερδίσει κανείς άδικα: ούτε ο πιο δυνατός ομιλητής, ούτε ο πιο φλύαρος, ούτε ο ίδιος. Είναι ο μόνος από τους τέσσερις ρόλους του οποίου η γνώμη δεν έχει καμία θέση στη σκηνή και γι' αυτό είναι, για πολλούς ανθρώπους με άποψη, ο δυσκολότερος.

Πού γίνεται η ζημιά

Η ζημιά γίνεται στις μεταμφιέσεις όταν κάποιος στέκεται σε έναν ρόλο ενώ εκτελεί άλλον:

Ο Trainer που στην πραγματικότητα κάνει τον Speaker: μια μέρα ολόκληρη εμπνευσμένης ομιλίας, με ανθρώπους που φεύγουν ενθουσιασμένοι, και τη Δευτέρα δεν μπορούν να κάνουν τίποτα διαφορετικά. Αγόρασαν εμπειρία συναυλίας, πλήρωσαν για μάθημα μουσικής.

Ο Facilitator που δεν αντέχει την αορατότητα και γλιστράει στον Trainer: κάθε άποψη της ομάδας γίνεται αφορμή για δικό του μίνι-μάθημα, μέχρι που η ομάδα καταλαβαίνει το πραγματικό παιχνίδι  «μαντέψτε τι σκέφτεται ο συντονιστής» και σταματάει να σκέφτεται η ίδια.

Ο Speaker που κάνει τον Trainer: σαράντα λεπτά κοινού, εκατόν είκοσι διαφάνειες, «θα τα πούμε όλα». Δεν μετακίνησε κανέναν πουθενά μοίρασε ύλη σε ανθρώπους που δεν ήρθαν για ύλη.

Και ο Moderator με άποψη: το πάνελ που σιγά-σιγά γίνεται συνέντευξη του συντονιστή, με καλεσμένους-κομπάρσους στη δική του παράσταση.

Σε όλες τις περιπτώσεις, το κοινό σπάνια μπορεί να ονομάσει τι πήγε στραβά. Νιώθει όμως το παράταιρο γιατί το συμβόλαιο που υποσχέθηκε ο ρόλος δεν τηρήθηκε.

Το διαγνωστικό: τρεις ερωτήσεις πριν σταθείτε μπροστά σε ανθρώπους

Πριν από την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά σε ομάδα οποιαδήποτε ομάδα απαντήστε σε τρία ερωτήματα:

Πρώτο: πού βρίσκεται η γνώση σήμερα; Σε εμένα (Trainer/Speaker), στην ομάδα (Facilitator), ή μοιρασμένη σε φωνές που πρέπει να ακουστούν δίκαια (Moderator);

Δεύτερο: τι πρέπει να έχει αλλάξει όταν τελειώσουμε; Το τι μπορούν να κάνουν (Trainer); Το τι αποφάσισαν ή δημιούργησαν μαζί (Facilitator); Το τι νιώθουν και θέλουν (Speaker); Ή το ότι όλες οι πλευρές ακούστηκαν καθαρά (Moderator);

Τρίτο, και το πιο άβολο: ο ρόλος που σκοπεύω να παίξω είναι αυτός που χρειάζεται η ομάδα, ή αυτός στον οποίο νιώθω πιο άνετα; Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε έναν ρόλο-καταφύγιο, αυτόν που μας βγαίνει φυσικά και τον κουβαλάμε παντού, ακόμα κι εκεί που δεν τον ζήτησε κανείς.

Αν οι απαντήσεις στα δύο πρώτα δεν δείχνουν τον ίδιο ρόλο, έχετε βρει το πρόβλημα του σχεδιασμού σας πριν σας το δείξει η αίθουσα. Αν το τρίτο σας έκανε να χαμογελάσετε άβολα καλώς ήρθατε στην παρέα. Όλοι έχουμε ρόλο-καταφύγιο. Η ωριμότητα του επαγγέλματος δεν είναι να μην έχεις· είναι να τον ξέρεις, και να ξέρεις πότε να τον αφήνεις στην πόρτα.

Η ευχέρεια και στους τέσσερις ρόλους και, κυρίως, η ικανότητα να αλλάζεις ρόλο μέσα στην ίδια μέρα, ακόμα και μέσα στην ίδια ώρα, όταν το ζητήσει η στιγμή είναι από τους κεντρικούς πυλώνες της δουλειάς μας με τη Μυρτώ στο Voices of Change. Αν διαβάζοντας αναγνωρίσατε τον δικό σας ρόλο-καταφύγιο, θα χαρούμε να το συζητήσουμε.

Περισσότερες πληροφορίες για το Voices of Change.