top of page
Search

Γιατί οι καλύτερες ασκήσεις δεν μοιάζουν με ασκήσεις

Nikolas Fragkias
Oct 20
4 min read


«Και τώρα θα κάνουμε μια άσκηση.» Παρατηρήστε τι συμβαίνει σε μια αίθουσα το δευτερόλεπτο που ακούγεται αυτή η φράση. Κάποιοι ζωντανεύουν. Πολλοί όμως και συνήθως αυτοί που θα κέρδιζαν τα περισσότερα κάνουν κάτι σχεδόν αόρατο: τραβιούνται. Ένα βλέμμα στο ρολόι. Μια στάση σώματος που ετοιμάζεται να αμυνθεί. Ένα εσωτερικό «ωχ».


Γιατί; Επειδή η λέξη «άσκηση» κουβαλάει σχολείο. Κουβαλάει αξιολόγηση, σωστό και λάθος, την πιθανότητα έκθεσης. Πριν καν εξηγήσετε τι θα κάνετε, ένα μέρος της αίθουσας έχει ήδη μπει σε θέση άμυνας και η άμυνα είναι η ακριβώς αντίθετη κατάσταση από αυτήν που χρειάζεται η μάθηση.


Γι' αυτό οι καλύτερες ασκήσεις που έχω ζήσειωως σχεδιαστής και ως συμμετέχωνδεν ανακοινώθηκαν ποτέ. Συνέβησαν. Η ομάδα βρέθηκε μέσα τους πριν προλάβει να αποφασίσει αν θέλει να συμμετέχει. Και βγήκε από αυτές έχοντας μάθει κάτι που καμία «κανονική» άσκηση δεν θα της είχε δώσει.


Η άσκηση δεν είναι δραστηριότητα. Είναι σχεδιασμένη εμπειρία με προορισμό.


Πριν πάμε στο «πώς», μια απαραίτητη διάκριση, γιατί εδώ γίνεται το πιο συχνό λάθος του βιωματικού σχεδιασμού:

Δραστηριότητα είναι κάτι που κάνει η ομάδα. Άσκηση είναι κάτι που κάνει κάτι στην ομάδα.

Η διαφορά δεν φαίνεται στην περιγραφή· φαίνεται στον προορισμό. Μια ομάδα μπορεί να περάσει σαράντα πέντε λεπτά χτίζοντας κάτι, γελώντας, συνεργαζόμενη και να φύγει έχοντας περάσει ωραία και μάθει τίποτα. «Κάναμε και μια ωραία δραστηριότητα» είναι από τις πιο επικίνδυνες φράσεις του επαγγέλματός μας, γιατί μοιάζει με επιτυχία. Η άσκηση με προορισμό ξεκινάει από την ανάποδη ερώτηση: τι πρέπει να έχει συμβεί μέσα στους ανθρώπους όταν τελειώσει; Ποια πεποίθηση θα έχει ραγίσει; Ποια ικανότητα θα έχει κάνει το πρώτο της βήμα; Τι θα έχουν νιώσει που δεν θα μπορούσα να τους το πω;


Αν δεν μπορείτε να απαντήσετε, δεν έχετε άσκηση. Έχετε απασχόληση.


Η σωστή μορφή για τη σωστή στιγμή


Το δεύτερο μυστικό είναι ότι οι μορφές της βιωματικής δουλειάς δεν είναι εναλλάξιμες. Κάθε μία κάνει διαφορετική δουλειά και η επιλογή της μορφής είναι εξίσου κρίσιμη με το περιεχόμενό της.

Ο ατομικός αναστοχασμός δύο λεπτά σιωπηλού γραψίματος, μια ερώτηση που ο καθένας απαντάει μόνο για τον εαυτό τουμ είναι η μορφή της αλήθειας. Οι άνθρωποι γράφουν πράγματα που δεν θα έλεγαν ποτέ φωναχτά, και το γραμμένο δεσμεύει με έναν τρόπο που η σκέψη δεν δεσμεύει. Είναι επίσης η μορφή που προστατεύει τους πιο ήσυχους: τους δίνει το προβάδισμα της προετοιμασίας πριν ανοίξει η συζήτηση.


Το ζευγάρι είναι η μορφή της ασφάλειας. Μπροστά σε έναν άνθρωπο τολμάς ό,τι δεν τολμάς μπροστά σε είκοσι. Όταν θέλετε η αίθουσα να αγγίξει κάτι προσωπικό έναν φόβο, μια αποτυχία, μια φιλοδοξία το ζευγάρι είναι σχεδόν πάντα ο σωστός πρώτος σταθμός. Και έχει ένα κρυφό δώρο: σε ένα ζευγάρι δεν υπάρχει πουθενά να κρυφτείς. Συμμετοχή εκατό τοις εκατό, χωρίς να τη ζητήσετε ποτέ.


Η μικρή ομάδα είναι η μορφή της σύνθεσης εκεί οι οπτικές συγκρούονται και γεννούν κάτι που κανείς δεν έφερε μόνος του. Και η ολομέλεια είναι η μορφή της κοινής στιγμής: εκεί δεν χτίζεται σκέψη, εκεί σφραγίζεται. Το μοίρασμα που συγκινεί όλους, το συμπέρασμα που γίνεται κοινό κτήμα, η στιγμή που η ομάδα νιώθει ομάδα.


Το τυπικό λάθος; Να ζητάς από την ολομέλεια τη δουλειά του ζευγαριού. «Ποιος θέλει να μοιραστεί μια προσωπική αποτυχία με όλους μας;» Η σιωπή που ακολουθεί δεν είναι έλλειψη θάρρους της ομάδας. Είναι λάθος επιλογή μορφής του εκπαιδευτή.


Οι ασκήσεις που δεν μοιάζουν με ασκήσεις


Και φτάνουμε στην καρδιά του θέματος. Οι πιο δυνατές βιωματικές στιγμές συμβαίνουν όταν η μορφή γίνεται αόρατη:

Η ερώτηση που αφήνετε να αιωρηθεί και σωπαίνετε πραγματικά, άβολα, δέκα ολόκληρα δευτερόλεπτα δεν ανακοινώθηκε ως «άσκηση αναστοχασμού». Αλλά αυτό ακριβώς ήταν: κάθε άνθρωπος στην αίθουσα τη δούλεψε μέσα του, γιατί η σιωπή δεν του άφησε άλλη επιλογή. Η σιωπή του εκπαιδευτή είναι η πιο σύντομη βιωματική άσκηση που υπάρχει και η πιο υποτιμημένη. Οι περισσότεροι από εμάς τη σκοτώνουμε στα τρία δευτερόλεπτα, απαντώντας μόνοι στην ερώτησή μας, γιατί η δική μας αμηχανία νίκησε τη δική τους διεργασία.


Η ιστορία που διακόπτετε στο κρισιμότερο σημείο, «και τότε έπρεπε να διαλέξει... τι λέτε ότι έκανε;» δεν μοιάζει με άσκηση λήψης αποφάσεων. Είναι όμως: κάθε συμμετέχων μόλις πήρε την απόφαση, τη δέσμευση μέσα του, και τώρα θα ακούσει τη συνέχεια με προσωπική επιλογή.

Η αλλαγή θέσεων στον χώρο «όσοι συμφωνείτε σταθείτε προς τα εκεί, όσοι έχετε επιφυλάξεις προς τα εδώ» δεν ανακοινώθηκε ως τίποτα. Αλλά μόλις κάνατε κάθε άνθρωπο να πάρει δημόσια θέση με το σώμα του, να δει με τα μάτια του πώς μοιράζεται η ομάδα, και να μη μπορεί πια να κρυφτεί πίσω από το «συμφωνώ με τους προηγούμενους». Το σώμα που δεσμεύτηκε τραβάει το μυαλό ξοπίσω του, αυτό στη δουλειά μας το ονομάζουμε state-shifting: αλλάζεις την κατάσταση, και η σκέψη ακολουθεί.


Τι κοινό έχουν όλα αυτά; Καμία εισαγωγή, καμία «εκφώνηση», καμία στιγμή όπου η αίθουσα προλαβαίνει να σηκώσει άμυνες. Η εμπειρία προηγήθηκε της κατηγοριοποίησής της. Και όταν η ομάδα κατάλαβε ότι «κάτι της έγινε», το κάτι είχε ήδη γίνει.


Ένα σχεδιαστικό πείραμα

Πάρτε την επόμενη εκπαίδευσή σας και εντοπίστε την πιο «επίσημη» άσκησή σας αυτή με την εκφώνηση, τα βήματα, τον χρόνο στην οθόνη. Και κάντε στον εαυτό σας μία ερώτηση: πώς θα ήταν αν η ομάδα βρισκόταν μέσα της πριν καταλάβει ότι ξεκίνησε;


Μερικές φορές η απάντηση είναι «δεν γίνεται αυτή η άσκηση χρειάζεται τη δομή της». Εντάξει· όχι όλες οι ασκήσεις πρέπει να είναι αόρατες. Αλλά τις περισσότερες φορές θα ανακαλύψετε ότι η εκφώνηση υπήρχε για τη δική σας ασφάλεια, όχι για τη δική τους μάθηση.


Αυτή η μετατόπιση από το «τι θα τους βάλω να κάνουν» στο «τι θα τους συμβεί» είναι ίσως η πιο βαθιά αλλαγή στον τρόπο που σχεδιάζει ένας εκπαιδευτής, και είναι από τα κομμάτια του Voices of Change όπου βλέπουμε με τη Μυρτώ τους ανθρώπους να μεταμορφώνονται περισσότερο. Αν διαβάζοντας θυμηθήκατε μια στιγμή που «σας συνέβη» μια άσκηση χωρίς να το καταλάβετε, εκείνη η ανάμνηση είναι η καλύτερη απόδειξη όλου του άρθρου.



Περισσότερες πληροφορίες για το Voices of Change.

 
 
 

Comments


bottom of page